Lichtomstandigheden in de pluimveehouderij: een vergeten aspect?

Het runnen van een bedrijf omvat voer, kuikens of jonge hennen, apparatuur, ventilatie en meer. Maar als mensen het over „klimaat“ hebben , bedoelen ze meestal temperatuur, lucht of luchtvochtigheid – verlichting wordt vaak over het hoofd gezien, terwijl licht een essentieel onderdeel is van het algehele bedrijfsklimaat.

Waarom heeft een pluimveestal überhaupt licht nodig? Idealiter om zonlicht na te bootsen: zonsopgang en zonsondergang simuleren, natuurlijk gedrag en het bioritme stimuleren, de dieren activeren, hun dagelijkse routine structureren en rustperiodes aangeven.

Wat licht eigenlijk is

Licht is het zichtbare deel van het elektromagnetische spectrum – het deel dat we in kleur waarnemen. Zonlicht strekt zich uit van ultraviolet tot infrarood, en de zichtbare band daarbinnen is veel smaller, waarbij elke kleur overeenkomt met een specifieke golflengte (gemeten in nanometers). Samen vormen deze golflengten wit licht, dat polychromatisch is en dat wij waarnemen als zonlicht.

Mensen zien een smaller deel van het spectrum dan vogels. Hoeveel daarvan een soort kan waarnemen, hangt af van zijn eigen biologie – de structuur van het oog en de plaatsing en het aantal staafjes en kegeltjes. Die structuur bepaalt welke kleurencombinaties en lichtintensiteiten een dier kan waarnemen.

Vogels zijn lichtgevoeliger dan wij en registreren veranderingen in het licht gemakkelijker. Ze hebben ook een soort derde oog – de pijnappelklier – die licht rechtstreeks door de schedel heen waarneemt, in een bereik van ultraviolet tot infrarood. Langere golflengten – geel, oranje en rood – dringen gemakkelijker door de schedel heen, en dat is precies hetzelfde spectrum dat in warm wit licht voorkomt.

"Daarom raden wij bij HATO warm wit aan voor legkippen of fokdieren. Het rode deel van het spectrum stimuleert het leggen, de uitkomst en de productie beter."

Omdat het spectrale gevoeligheidsbereik van vogels zoveel breder is dan dat van ons, hebben bedrijven natuurlijk licht nodig, aangevuld met kunstlicht, om hun gezichtsvermogen goed te ondersteunen. In volledig gesloten stallen hebben vogels een breed spectrum aan wit licht nodig om goed te kunnen zien.

Met LED-armaturen – de standaardtechnologie op moderne pluimveebedrijven – krijgen de dieren zelfs toegang tot ultraviolet licht, wat hun gezichtsvermogen nog verder verbetert. Dat leidt tot rustigere dieren en betere prestaties in het algemeen, vooral bij legkippen, fokkippen en vleeskuikens.

Koel wit licht wordt aanbevolen tijdens de opfok vanwege het blauwe en groene aandeel, dat de vogel activeert en de botstructuur en spieren versterkt. Maar zonder zorgvuldig beheer kan het ook ongewenst gedrag uitlokken – agressie, verenpikken of verdringing – wat allemaal de sterfte doet stijgen.

De vogel moet centraal staan bij elke beslissing over het bedrijfsbeheer, inclusief de keuze van de verlichting in de stal. Maar er is geen pasklare oplossing die voor elk type stal of toepassing geschikt is.

"De standaardlampen die je bij een bouwmarkt koopt, zijn simpelweg niet ontworpen voor wat vogels, of pluimveestallen, daadwerkelijk nodig hebben", zegt Cristabel Huerta.

Verlichting moet niet als een kostenpost worden beschouwd; het is een investering.

• Verlichting is een essentieel onderdeel van het creëren van een klimaat dat comfortabel is en in harmonie werkt met de vogels en hun omgeving. Licht bepaalt de dag-nachtcyclus en daarmee ook de activiteits- en rustperiodes en de productiecycli – allemaal factoren die van belang zijn voor het reguleren van hormonen, het bioritme, de immuniteit en de eetgewoonten, en die natuurlijk gedrag ondersteunen.

• Verlichtingsprogramma’s regelen de fotoperiode en de lichtintensiteit op basis van de levensfase, de genetica, de locatie en het type huisvesting van de vogels.Tijdens de opstartfase zijn lange lichturen essentieel – ze helpen de vogels goed te zien, zich aan te passen aan hun nieuwe omgeving, water en voer te vinden, andere vogels te herkennen en comfort, zelfvertrouwen en mobiliteit te ontwikkelen.
  

• Naarmate de vogels groeien, worden de lichturen verkort, hoewel uit onderzoek blijkt dat vogels nog steeds lange fotoperioden nodig hebben voor welzijnsgerelateerd gedrag zoals eten, slapen, spelen, zich poetsen en stofbaden.

• De aanbevolen donkere periode bedraagt minimaal 3 tot 4 uur. Bij sommige productiecycli wordt gebruikgemaakt van intermitterende verlichting, afhankelijk van de managementpraktijken. Hoe dan ook moet de verlichting uniform zijn: de juiste zones moeten met de juiste intensiteit worden bereikt en het programma moet worden gevolgd dat de genetische lijn vereist.

• Het licht moet de juiste zones bereiken, zodat de vogels hun omgeving kunnen waarnemen, bij het voer kunnen komen en een gelijkmatige lichtverdeling in de hele stal ervaren — waarbij te felle of te donkere plekken worden vermeden die ongewenst gedrag uitlokken.

Een verlichtingsplan opstellen

Om het lichtklimaat goed te krijgen, moet er een verlichtingsplan worden opgesteld dat specifiek is afgestemd op de behoeften van de dieren en het type stalling.

Net als bij verlichtingsprogramma’s is er geen enkele lamp die voor elk type stalling geschikt is. De juiste armatuur is degene die de beste lichtverspreiding biedt voor de situatie – soms een brede lichtbundel met lagere intensiteit, soms een smallere, intensere.

Het komt allemaal neer op waar stimulatie nodig is en het type huisvesting – gesloten, halfgesloten of open – plus factoren zoals of het alleen om aanvullende verlichting gaat, of waar de nesten zijn geplaatst. Gebieden waar meer activiteit van de vogels gewenst is, hebben meer licht nodig.

Als het doel is om vogels de nesten te laten gebruiken, zijn donkerdere zones eromheen met een gelijkmatige lichtverdeling nodig, zodat eieren in het nest worden gelegd in plaats van op de vloer. Bij kooihuisvesting moet het licht de voederbakken bereiken, zonder dat de helderheid zo groot is dat de vogels er last van hebben.

In traditionele kooihuisvesting is het gebruikelijk dat de verlichting tussen de verdiepingen ongelijkmatig is: de bovenste verdieping is te fel, wat tot pikgedrag leidt, terwijl de onderste verdieping nauwelijks licht krijgt, waardoor de prestaties minder uniform zijn.

Verlichtingsarmaturen voor gebruik in de pluimveehouderij moeten bestand zijn tegen zware omstandigheden, zoals vochtigheid, ammoniak en stof, en moeten waterdicht en afgedicht zijn voor reiniging, en zo zijn geconstrueerd dat ze brand- en bioveiligheidsrisico’s beperken.

Licht als managementinstrument

Verlichting is echt een hulpmiddel dat kan worden gebruikt om het gewenste gedrag van de dieren op het bedrijf te sturen. Bij elke verandering in de huisvesting moet een vergelijkbaar lichtklimaat worden gehandhaafd, zowel tijdens de opfok als tijdens de productie.

Bij de eierproductie is het belangrijk om het rode spectrum altijd aanwezig te houden, en warm wit licht helpt de dieren over het algemeen rustiger te houden.

Voor bepaalde ingrepen, zoals het vangen van vleeskuikens, maakt een verandering in de lichtkleur het werk gemakkelijker.

"Het toevoegen van monochromatisch blauw aan de hoofdverlichting, met de mogelijkheid om tijdens het vangen over te schakelen van wit naar blauw, verlaagt de operationele kosten en verhoogt de productiviteit", zegt Cristabel. "Minder stress betekent minder gebroken vleugels, minder kneuzingen aan de borst, een betere vleeskwaliteit en minder stilstand."

Kortom: een optimaal lichtklimaat is een lichtklimaat dat voldoet aan de behoeften van zowel het dier als de boer, en dat bijdraagt aan een beter welzijn en betere productieresultaten.