Warunki oświetleniowe w hodowli drobiu: zapomniany aspekt?

Prowadzenie fermy wiąże się z paszą, pisklętami lub młodymi kurami, sprzętem, wentylacją i wieloma innymi kwestiami. Jednak gdy ludzie mówią o „klimacie”, zazwyczaj mają na myśli temperaturę, powietrze lub wilgotność – oświetlenie jest często pomijane, mimo że światło stanowi istotną część ogólnego klimatu panującego na fermie.

Dlaczego w kurniku w ogóle potrzebne jest światło? W idealnym przypadku po to, by naśladować światło słoneczne: symulować wschód i zachód słońca, stymulować naturalne zachowania i biorytm, pobudzać ptaki, kształtować ich codzienną rutynę oraz sygnalizować okresy odpoczynku.

Czym właściwie jest światło

Światło to widzialna część widma elektromagnetycznego – ta, którą postrzegamy jako kolory. Światło słoneczne obejmuje zakres od promieniowania ultrafioletowego do podczerwonego, a pasmo widzialne w tym zakresie jest znacznie węższe, przy czym każdy kolor odpowiada określonej długości fali (mierzonej w nanometrach). Długości te łączą się, tworząc światło białe, które jest wielobarwne i które postrzegamy jako światło słoneczne.

Ludzie widzą węższy zakres widma niż ptaki. To, jaką część widma dany gatunek jest w stanie dostrzec, zależy od jego biologii – budowy oka oraz rozmieszczenia i liczby pręcików i czopków. Ta budowa określa, jakie kombinacje kolorów i natężenia światła zwierzę jest w stanie wychwycić.

Ptaki są bardziej wrażliwe na światło niż my i łatwiej rejestrują zmiany w oświetleniu. Posiadają również coś w rodzaju trzeciego oka – szyszynkę – która wykrywa światło bezpośrednio przez czaszkę, w zakresie od promieniowania ultrafioletowego do podczerwonego. Dłuższe fale – żółte, pomarańczowe, czerwone – łatwiej przenikają przez czaszkę, a jest to to samo spektrum, które występuje w ciepłym białym świetle.

„Dlatego w firmie HATO zalecamy stosowanie ciepłej bieli dla niosek i ptaków hodowlanych. Czerwona część widma skuteczniej stymuluje nieśność, wykluwalność i produkcję”.

Ponieważ wrażliwość ptaków na widmo światła jest znacznie szersza niż nasza, gospodarstwa potrzebują naturalnego światła uzupełnionego oświetleniem sztucznym, aby odpowiednio wspierać ich wzrok. W całkowicie zamkniętych kurnikach ptaki potrzebują szerokiego spektrum światła białego, aby dobrze widzieć.

Dzięki oprawom LED – obecnie standardowej technologii stosowanej w gospodarstwach – ptaki mają nawet dostęp do światła ultrafioletowego, co dodatkowo poprawia ich wzrok. Oznacza to spokojniejsze ptaki i ogólnie lepszą wydajność, zwłaszcza w stadach niosek, ptaków hodowlanych i brojlerów.

Podczas wychowu zaleca się stosowanie chłodnego białego światła ze względu na zawartość niebieskiego i zielonego światła, które pobudzają ptaki oraz wzmacniają strukturę kości i mięśni. Jednak bez starannego zarządzania może ono również wywoływać niepożądane zachowania – agresję, dziobanie piór lub tłoczenie się – a wszystkie one zwiększają śmiertelność.

Ptaki muszą znajdować się w centrum każdej decyzji dotyczącej zarządzania gospodarstwem, w tym wyboru oświetlenia w kurniku. Nie ma jednak jednego uniwersalnego rozwiązania, które pasowałoby do każdego rodzaju kurnika lub zastosowania.

„Standardowe żarówki, które można kupić w sklepie z artykułami budowlanymi, po prostu nie są dostosowane do rzeczywistych potrzeb ptaków ani kurników” – mówi Cristabel Huerta.

Oświetlenia nie należy traktować jako kosztu; to inwestycja.

• Oświetlenie stanowi kluczowy element tworzenia klimatu, który jest komfortowy i harmonijnie współgra z ptakami oraz ich środowiskiem. Światło wyznacza cykl dnia i nocy, a wraz z nim okresy aktywności i odpoczynku oraz cykle produkcyjne – wszystkie te czynniki mają znaczenie dla regulacji hormonów, biorytmu, odporności i nawyków żywieniowych, a także wspierają naturalne zachowania.

• Programy oświetleniowe zarządzają fotoperiodem i natężeniem światła w zależności od etapu życia ptaków, ich uwarunkowań genetycznych, lokalizacji oraz rodzaju pomieszczeń hodowlanych.W fazie początkowej niezbędne są długie godziny oświetlenia – pomagają one ptakom dobrze widzieć, dostosować się do nowego otoczenia, znaleźć wodę i pokarm, rozpoznawać inne ptaki oraz zyskać poczucie komfortu, pewności siebie i swobody ruchów.
  

• W miarę wzrostu ptaków czas naświetlania jest skracany, choć badania wskazują, że ptaki nadal potrzebują długich fotoperiodów do zachowań związanych z dobrostanem, takich jak jedzenie, spanie, zabawa, czyszczenie piór i kąpiele w piasku.

• Zalecany okres ciemności wynosi co najmniej 3 do 4 godzin. W niektórych cyklach produkcyjnych stosuje się oświetlenie przerywane, w zależności od praktyk zarządzania. Niezależnie od tego, oświetlenie musi być równomierne – docierać do odpowiednich obszarów z odpowiednim natężeniem i być zgodne z programem wymaganym przez daną linię genetyczną.

• Światło musi docierać do odpowiednich stref, aby ptaki mogły orientować się w otoczeniu, dotrzeć do paszy i doświadczać równomiernego rozłożenia światła w całej hali – unikając zbyt jasnych lub zbyt ciemnych miejsc, które wywołują niepożądane zachowania.

Opracowanie planu oświetlenia

Odpowiednie dostosowanie warunków oświetleniowych oznacza opracowanie planu oświetlenia dostosowanego specjalnie do potrzeb ptaków i rodzaju pomieszczenia.

Podobnie jak w przypadku programów oświetleniowych, nie ma jednej żarówki, która sprawdziłaby się w każdym typie pomieszczenia. Odpowiednia oprawa to taka, która zapewnia najlepsze rozproszenie światła w danej sytuacji – czasami jest to szeroki strumień o niższym natężeniu, a czasami węższy i bardziej intensywny.

Wszystko sprowadza się do tego, gdzie powinna nastąpić stymulacja oraz do rodzaju pomieszczenia – zamkniętego, półzamkniętego czy otwartego – a także do czynników takich jak to, czy jest to tylko oświetlenie uzupełniające, czy też gdzie znajdują się gniazda. Obszary, w których pożądana jest większa aktywność ptaków, wymagają więcej światła.

Jeśli celem jest skłonienie ptaków do korzystania z gniazd, potrzebne są ciemniejsze strefy wokół nich z równomiernym rozkładem światła, aby jaja były składane w gnieździe, a nie na podłodze. W hodowli klatkowej światło musi docierać do karmników, ale nie może być tak jasne, aby powodowało dyskomfort u ptaków.

W tradycyjnych kurnikach klatkowych często obserwuje się nierównomierne oświetlenie między poziomami – górny poziom jest zbyt jasny, co prowadzi do dziobania, podczas gdy dolny poziom prawie w ogóle nie jest oświetlony, co obniża jednolitość wyników.

Oprawy przeznaczone do użytku w gospodarstwach muszą wytrzymywać trudne warunki, wilgoć, amoniak i pył, a także powinny być wodoodporne, uszczelnione pod kątem mycia oraz skonstruowane tak, aby ograniczać ryzyko pożaru i zagrożeń związanych z bezpieczeństwem biologicznym.

Światło jako narzędzie zarządzania

Oświetlenie jest prawdziwym narzędziem, które można wykorzystać do kierowania pożądanym zachowaniem ptaków w gospodarstwie. Wszelkie zmiany w warunkach hodowli powinny zapewniać podobny klimat świetlny zarówno w fazie wychowu, jak i produkcji.

W produkcji jaj ważne jest, aby zawsze zapewnić obecność światła z czerwonego spektrum, a ciepłe białe światło pomaga ogólnie uspokoić ptaki.

W przypadku niektórych czynności, takich jak chwytanie brojlerów, zmiana barwy światła ułatwia pracę.

„Dodanie monochromatycznego światła niebieskiego do głównego oświetlenia, z możliwością przełączania z białego na niebieski podczas chwytania, obniża koszty operacyjne i zwiększa wydajność” – mówi Cristabel. „Mniejszy stres oznacza mniej złamanych skrzydeł, mniej stłuczeń piersi, lepszą jakość mięsa i mniej przestojów”.

Podsumowując, optymalny klimat świetlny to taki, który zaspokaja potrzeby zwierząt i hodowców, przyczyniając się do poprawy dobrostanu zwierząt i uzyskania lepszych wyników produkcyjnych.